Als ik iemand zie liggen op straat, opgekruld op het harde, koude beton, op zoek naar een beetje rust en warmte, terwijl de massa mensen gewoon om hen heen loopt — dan raakt me dat elke keer diep. Want het zijn mensen zoals jij en ik. Mijn hart gaat naar hen uit. Om op dat punt te belanden, moeten zij tegenslag, trauma of onvoorstelbaar hard leven hebben doorgemaakt. Ze hebben het dieptepunt bereikt — en zijn daar blijven hangen.

Velen van ons zijn er helaas gevoelloos voor geworden. We zien de dakloze medemens niet meer echt als 'mens', als iemand zoals wij. We wennen aan wat we dagelijks zien en gaan het normaliseren — terwijl dit soort taferelen in steden en dorpen overal ter wereld toenemen.

En toch: op elk moment in deze kwetsbare wereld kan iemand van ons de verkeerde afslag nemen, één verkeerde beslissing nemen. Voor je het weet, ben jij degene die buiten in de kou staat. We weten nooit wat de dag van morgen brengt. Het leven kan in een paar uur 180 graden omdraaien, en voor we het beseffen, is alles anders.

Dakloosheid heeft mijn eigen leven een paar keer kort maar krachtig geraakt. Ik heb de wreedheid en het meedogenloze ervan van dichtbij meegemaakt. Je kunt je niet voorstellen wat er komt kijken bij puur overleven — zonder de basiszekerheid die je veilig doet voelen, niet wetend van minuut tot minuut of je zult eten of drinken, of je aangevallen wordt, of je doodvriest, of ooit weer menselijke warmte zult ervaren. Puur overleven, 24 uur per dag, 7 dagen per week. Dát is waarom we moeten samenwerken met deze prachtige stichting, die een blijvend verschil maakt in het leven van mensen die dakloos zijn.

Vandaag wil ik het hebben over verslaving

Hopelijk geeft dit meer inzicht in waarom ogenschijnlijk gewone mensen hun leven kunnen verwoesten en dakloos raken door verslaving — of juist verslaafd raken op straat, om de pijn te verdoven.

Ik ga vandaag niet teveel over mijn eigen verhaal vertellen. Ik wil mijn kennis delen — opgedaan door studie, door mijn eigen ervaringen met mijn zoon, en door het zitten met vele cliënten met verslavingsproblematiek — om uit te leggen waarom verslaafden bewust geen controle kunnen hebben over hun verslaving aan drank en drugs. Drank en drugs zijn niet het eigenlijke probleem. Het zijn slechts middelen die zij gebruiken om zich beter te voelen van binnen. Het echte probleem zit in het onderbewustzijn, dat oude, negatieve programma's blijft draaien.

Verslaving heeft mijn leven de afgelopen 15 jaar op de meest ingrijpende manier geraakt. Het heeft mijn hele kijk op verslaving, menselijk gedrag en het oordelen over anderen veranderd. Ik wilde begrijpen wat het nu echt aandrijft. Ik heb de neurowetenschap bestudeerd — de onbewuste aard van trauma en verslaving, de fysiologie van het lichaam, de impact van trauma op het parasympathisch zenuwstelsel en de nervus vagus. De volledige reikwijdte van elk soort trauma, inclusief generationele patronen. Inner child-werk en kernwondtherapie. Dit alles gaf mij een diep inzicht in wat dit destructieve patroon in ons aandrijft.

Het verhaal van mijn zoon

Mijn oudste zoon zat enkele jaren geleden op het hoogtepunt van zijn disfunctionele verslaving. Het begon toen hij 15 was, en op zijn 16e was hij volledig verslaafd. Ik herinner me hoe ik dag na dag bij hem zat, op de momenten dat hij even helder was, smekend om te begrijpen waarom hij zichzelf dit bleef aandoen. Het leek wel alsof hij bewust zijn best deed om zichzelf te vernietigen.

Zijn bewuste verstand wist dat het fout was — hij was altijd een slimme jongen geweest. Hij begreep dat het hem zou doden als hij zo doorging. Hij begreep de pijn en angst die hij zijn dierbaren bezorgde. Hij wilde zo graag stoppen. En toch gleed hij steeds weer terug in dat destructieve gedrag, dag na dag. Elke keer groter de cirkel van schaamte en schuld waaruit hij moest zien te ontsnappen. Wie zelf een verslaving heeft meegemaakt — bij zichzelf of een geliefde — herkent dat effect.

Hij had er helemaal geen bewuste controle over. Het was zo verwoestend. Ik kon niet meer bijhouden hoe vaak we een telefoontje kregen dat hij een overdosis had gehad en in een ambulance lag. Of dat hij tijdens een aanval uit een raam van zes meter hoog was gevallen. Hij lag bewusteloos op het beton bij -10°C — wel een uur lang — totdat een buurman opstond om naar de wc te gaan en hem gelukkig zag liggen en een ambulance belde. Soms belde de politie om te zeggen dat hij was opgepakt en of ik hem wilde ophalen als hij nuchter was.

Wanneer zou dit ophouden?

Hoe kan iemand zichzelf elke paar dagen dat aandoen? Het was voor mij volledig onbegrijpelijk. Ik had compassie voor alles wat hij had meegemaakt in zijn korte leven. Ik begreep zijn pijn en zijn woede — op de wereld, op mij, op zijn vader. We waren niet perfect geweest als ouders. Maar toch: mijn kind elke dag zien proberen zichzelf te vernietigen liet mij volledig gebroken achter, constant in overlevingsmodus, wanhopig proberen hem in leven te houden.

Dit was een kind dat zo slim, zo zorgzaam en zo lief was geweest. Nooit eerder in aanraking geweest met de politie. Geen greintje geweld in zijn lichaam. En nu was hij in een stroom van zelfvernietiging en vervreemding van zichzelf beland. Om dat te aanschouwen was ronduit angstaanjagend en hartverscheurend — zeker voor zijn jongere broer. Die zelf ook volop aan het experimenteren was met drugs, maar het zien van hoe zijn broer over de rand gleed, schrikte hem zo erg af dat hij volledig stopte met die weg te bewandelen en zijn uiterste best deed om zijn broer te helpen. Hij was 14 jaar oud — veel te jong om de verantwoordelijkheid voor zijn broer én zijn moeder op zich te nemen.

Als ik terugkijk, denk ik: hoe hebben we dit alle drie overleefd? Mijn twee zonen en ik waren de gelukkigen. Velen overleven het niet, of belanden in de gevangenis, of op straat — zonder iets of iemand. Dat is de harde, pijnlijke realiteit van verslaving: het vernietigt langzaam of snel alles wat goed is op zijn pad.